Quantcast

Friday, November 28, 2014         

KAUAKUKALAHALE


 Print   Email   Comment | View 6 Comments   Most Popular   Save   Post   Retweet

Ua ao Hawai'i ke 'ōlino nei mālamalama

Na Lia O'Neill M.A. Keawe

POSTED:
LAST UPDATED: 12:31 p.m. HST, Jul 28, 2014



 

Synopsis: Hawai'i is in the era of enlightenment.

Ua pau nā hālāwai hō'ike mana'o o ke Ke'ena o ke Kuhina Kālai'āina. Ma o ia mau hālāwai i loa'a ai ka wā e hō'ike ai nā Kānaka Maoli a me nā kānaka o nā lāhui 'āina 'ē i ka mo'olelo 'oia'i'o o Hawai'i nei. 'A'ole like ia mo'olelo me ka mo'olelo i a'o 'ia i ka hapanui o kākou kanaka makua a 'elemakule paha i ko kākou hele 'ana i ke kula ma Hawai'i nei. Ua ho'ā'o 'o 'Amelika Hui Pū 'Ia e hūnā i ia mo'olelo 'oia'i'o, e like me ka ho'okahuli kolohe 'ia 'ana o ke Aupuni Mō'ī o Hawai'i i ka makahiki 1893. Ma o ia mo'olelo 'oia'i'o, hō'ike 'ia nā pilikia kūpiliki'i o ko kākou mau kūpuna i 'ike ai, ko lākou ho'opa'i 'ia 'ana no ka 'ōlelo 'ana i kā lākou 'ōlelo makuahine a pēlā aku. A ma nā makahiki ma hope mai, ua ho'olaha mana'o 'ia a 'onou 'ia kākou Kanaka Maoli e ha'alele i nā 'ike a me nā hana mai kahiko mai a me ko kākou 'ano iho nō he Kanaka Maoli.

'O ka mea nani na'e, i kēia mau lā, ua maopopo ia mo'olelo i kekahi hapanui o nā Kānaka Maoli ma muli o ko kākou nānā 'ana i ke kumu, i ka 'ike kupuna ho'i.

Ua nui ko kākou holo mua ma ke a'o 'ana i kā kākou 'ōlelo, nā 'ike a me nā hana mai nā kūpuna mai a pēlā pū me ke aloha 'ana i ko kākou 'ano iho he Kanaka Maoli i mea e pau ai ke 'ano kolonaio o kākou, ka noho hewa 'ana o 'Amelika Hui Pū 'Ia ma Hawai'i a me kona noho mana 'ana ma luna o kākou. 'O ia kekahi o nā mea i hō'ike 'ia ma nā hālāwai o ke Ke'ena o ke Kuhina Kālai'āina. A ma kēia hana, 'a'ole kākou Kanaka Maoli e kū ho'okahi nei. E like me ke au o ke Aupuni Mō'ī, he nui nā kānaka like 'ole, 'a'ole he Kanaka Maoli, i 'ike i ka mo'olelo 'oia'i'o a e kū like nei me kākou. A ua hō'ike nō ia mau kānaka i ko lākou mana'o ma ia mau hālāwai.

'O ka mea 'āpiki, ke ho'olaha nei kekahi po'e, ma muli o ka 'oko'a o nā mana'o i hō'ike 'ia e nā Kānaka Maoli no ka ho'okumu 'ana i ke aupuni kū'oko'a, 'a'ole e ho'omalu nā Kānaka Maoli iā lākou iho, 'oiai, 'a'ole hiki iā lākou ke 'ae like. Eia ka'u pane e 'ī aku ai i ia 'ano mana'o. No loko mai ia o kekahi mo'olelo a kekahi kanaka 'imi na'auao kaulana a mea ho'oulu lāhui a Hawai'i alaka'i ho'i no Maui, 'o Kaleikoa Ka'eo. Ma ka hālāwai o ka papa o nā Kahu Waiwai o ke Ke'ena Kuleana Hawai'i o ka lā 29 o Mei, 2014, ua hō'ike mai 'o ia i kekahi 'ike kupuna a Mama Lydia Hale i a'o ai iā ia. Penei ia 'ōlelo akamai a Mama Hale, “E ho'omaopopo, ua hānai 'ia ko kākou mau kūpuna ma kēia 'āina mai ke kuamauna, ka wao kele, ka mauna i pa'a i ka hau, ka 'āina kula, ka lepo, ka pele, ke kai, kahakai ... nānā, 'o ia ka mea i 'oko'a ai kākou. 'Oko'a ko Ka'ū, 'oko'a ko Moloka'i. 'Oko'a 'oe, 'oko'a ke Kahakuloa. 'A'ole 'oe ho'oulu like i ke kalo i Ke'anae me ke kalo i Waipi'o paha, 'o ia ke akamai o kākou Kanaka Maoli. A 'o ka ho'opa'apa'a a me ka hukihuki paha ma waena o kākou, 'a'ohe hewa o ia.”

('A'ole i pau)

———

E ho'ouna 'ia mai na ā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:

>> kwong@hawaii.edu

>> rsolis@hawaii.edu

a i ‘ole ia, ma ke kelepona:

>> 956-2627 (Laiana)

>> 956-2627 (Kekeha)

This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.






 Print   Email   Comment | View 6 Comments   Most Popular   Save   Post   Retweet

COMMENTS
(6)
You must be subscribed to participate in discussions


IN OTHER NEWS
Latest News/Updates