Quantcast

Friday, October 24, 2014         

KAUAKŪKALAHALE


 Print   Email   Comment | View 6 Comments   Most Popular   Save   Post   Retweet

E maliu i ka hua o ka 'ōlelo a'o

For Saturday, March 16, 2013

Na Kapi‘olani Akhay

POSTED:



Synopsis: Sometimes we must learn lessons the hard-boiled way. So why not laugh about it?

———

Aloha nō kākou e nā makamaka heluhelu o ka 'ōlelo Hawai'i. I kēia au e ne'e nei, huli kākou i hope e nānā ai i ka nohona o nā kūpuna a me ko lākou mau mo'olelo. He mau mo'olelo i ha'i 'ia i mea e ho'oili aku ai i ka 'ike o kahi hanauna ma luna o kekahi hanauna. No kekahi mau mo'olelo, he ha'awina ko loko no ka mea heluhelu e a'o ai. He hō'ike ia no ka pono a me ka 'ole o kekahi 'ano hana. 'O kekahi mau mo'olelo, he mana'o hō'aka'aka wale nō kona. 'O kēia kolamu na'e a'u e kākau nei, aia nā mea 'elua, 'o ia ho'i, he ha'awina hō'aka'aka kona.

I ko'u wā kamali'i, he nui nā mo'olelo i ha'i 'ia mai e ko'u makuakāne e pili ana i nā hana hūpō a ko'u 'anakala, 'o ia ho'i 'o 'Anakala Kimo. 'O ia ke kaiko'eke o ko'u makuakāne, a he mau hoa pili nō lāua. 'Oiai, nui kā lāua mau hana i hana pū ai, he nui nā mo'olelo e ha'i mai ai. 'O ka hūpō loa o ia mau hana a 'Anakala Kimo, 'a'ole nō e nele ka 'aka'aka i ka lohe aku. Eia iho nei kekahi mo'olelo ha'awina hō'aka'aka a ko'u makuakāne i ha'i mau mai ai:

“A pau ka hana o ke ahiahi, ho'i maila 'o 'Anakala Kimo i ka hale. 'Oiai ua pōloli ka 'ōpū, ua 'ono 'o ia i ka hua moa i paila 'ia, akā 'a'ole lawa kona ho'omanawanui e kali ai a pua'i ka wai wela ma luna o ke kapuahi. No laila, kupu a'ela ka mana'o i loko ona e ho'okomo aku i nā hua moa i ka 'omawawe kahi e mo'a koke ai. Iā ia na'e e kali ana 'o ka mo'a mai o nā hua moa, pohā a'ela ke kani pahūpahū mai loko mai o ka lumi kuke. Pololei akula au i ka lumi kuke e nānā ai i ke kumu o ia pahūpahū 'ana. I nānā 'i'o ka hana, aia nō 'o ia e moe ana ma ka papahele me nā 'āpana hua moa e waiho mōkākī ana ma luna o kona kino a ma ia wahi nō a puni. E kani 'uhū ana 'o ia i ka 'eha.”

He ha'awina ke kumu i ha'i mai ai ko'u makuakāne i kēia mo'olelo ia'u, 'o ia ho'i penei: Mai nō a ho'okomo i ka hua moa i loko o ka 'omawawe a ho'okomo pū ho'i me kona iwi, o pahū auane'i! A ua mālama nō au i kēlā ha'awina ma ia hope mai. 'A'ohe wahi ho'okomo iki i ka hua moa iwi i loko o ka 'omawawe. Eia na'e, i kekahi lā pōloli loa, 'ike akula au i kekahi mau hua moa i paila 'ē 'ia e waiho ana ma loko o ka pahu hau. 'A'ohe o'u 'ono i ka 'ai hu'ihu'i i ka hua, no laila, ua mana'o au e ho'omahana. Ua ho'omaopopo na'e i ka hopena o nā hua moa a 'Anakala Kimo, a no laila, ma mua o ka ho'omahana 'ana ma loko o ka 'omawawe, ua wehe au i nā iwi. Ia'u e kali ana, ua hopohopo ihola o pahū mai ka 'omawawe. 'A'ole na'e pēlā ka hana. I ka mahana 'ana mai, ki'i akula au i nā hua moa me ka hau'oli'oli 'ana iho i ka'u hana akamai ma ka ho'omahana hua moa. Eia kā, i nahu aku ka hana i kekahi hua moa, kāhāhā, 'o ka pakū a'ela nō ia o ka hua moa i loko o ko'u waha a ma ko'u mau lehelehe ho'i. I loko nō o ka 'eha loa, kani a'ela ko'u 'aka'aka no ka'u hana hūpō. Auē kā ho'i ē! He 'eha ka ha'awina o ka hūpō!

———

E ho'ouna 'ia mai na ā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:

>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu

a i ‘ole ia, ma ke kelepona:

>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2627 (Kekeha)

This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.






 Print   Email   Comment | View 6 Comments   Most Popular   Save   Post   Retweet

COMMENTS
(6)
You must be subscribed to participate in discussions


IN OTHER NEWS
Blogs
Small Talk
Handcuffs

Political Radar
Sued

Political Radar
Closer

Warrior Beat
Thursday’s notes

Political Radar
Instrumental