Quantcast

Thursday, August 21, 2014         

KAUAKŪKALAHALE


 Print   Email   Comment | View 6 Comments   Most Popular   Save   Post   Retweet

E maliu i ka hua o ka 'ōlelo a'o

For Saturday, March 16, 2013

Na Kapi‘olani Akhay

POSTED:



Synopsis: Sometimes we must learn lessons the hard-boiled way. So why not laugh about it?

———

Aloha nō kākou e nā makamaka heluhelu o ka 'ōlelo Hawai'i. I kēia au e ne'e nei, huli kākou i hope e nānā ai i ka nohona o nā kūpuna a me ko lākou mau mo'olelo. He mau mo'olelo i ha'i 'ia i mea e ho'oili aku ai i ka 'ike o kahi hanauna ma luna o kekahi hanauna. No kekahi mau mo'olelo, he ha'awina ko loko no ka mea heluhelu e a'o ai. He hō'ike ia no ka pono a me ka 'ole o kekahi 'ano hana. 'O kekahi mau mo'olelo, he mana'o hō'aka'aka wale nō kona. 'O kēia kolamu na'e a'u e kākau nei, aia nā mea 'elua, 'o ia ho'i, he ha'awina hō'aka'aka kona.

I ko'u wā kamali'i, he nui nā mo'olelo i ha'i 'ia mai e ko'u makuakāne e pili ana i nā hana hūpō a ko'u 'anakala, 'o ia ho'i 'o 'Anakala Kimo. 'O ia ke kaiko'eke o ko'u makuakāne, a he mau hoa pili nō lāua. 'Oiai, nui kā lāua mau hana i hana pū ai, he nui nā mo'olelo e ha'i mai ai. 'O ka hūpō loa o ia mau hana a 'Anakala Kimo, 'a'ole nō e nele ka 'aka'aka i ka lohe aku. Eia iho nei kekahi mo'olelo ha'awina hō'aka'aka a ko'u makuakāne i ha'i mau mai ai:

“A pau ka hana o ke ahiahi, ho'i maila 'o 'Anakala Kimo i ka hale. 'Oiai ua pōloli ka 'ōpū, ua 'ono 'o ia i ka hua moa i paila 'ia, akā 'a'ole lawa kona ho'omanawanui e kali ai a pua'i ka wai wela ma luna o ke kapuahi. No laila, kupu a'ela ka mana'o i loko ona e ho'okomo aku i nā hua moa i ka 'omawawe kahi e mo'a koke ai. Iā ia na'e e kali ana 'o ka mo'a mai o nā hua moa, pohā a'ela ke kani pahūpahū mai loko mai o ka lumi kuke. Pololei akula au i ka lumi kuke e nānā ai i ke kumu o ia pahūpahū 'ana. I nānā 'i'o ka hana, aia nō 'o ia e moe ana ma ka papahele me nā 'āpana hua moa e waiho mōkākī ana ma luna o kona kino a ma ia wahi nō a puni. E kani 'uhū ana 'o ia i ka 'eha.”

He ha'awina ke kumu i ha'i mai ai ko'u makuakāne i kēia mo'olelo ia'u, 'o ia ho'i penei: Mai nō a ho'okomo i ka hua moa i loko o ka 'omawawe a ho'okomo pū ho'i me kona iwi, o pahū auane'i! A ua mālama nō au i kēlā ha'awina ma ia hope mai. 'A'ohe wahi ho'okomo iki i ka hua moa iwi i loko o ka 'omawawe. Eia na'e, i kekahi lā pōloli loa, 'ike akula au i kekahi mau hua moa i paila 'ē 'ia e waiho ana ma loko o ka pahu hau. 'A'ohe o'u 'ono i ka 'ai hu'ihu'i i ka hua, no laila, ua mana'o au e ho'omahana. Ua ho'omaopopo na'e i ka hopena o nā hua moa a 'Anakala Kimo, a no laila, ma mua o ka ho'omahana 'ana ma loko o ka 'omawawe, ua wehe au i nā iwi. Ia'u e kali ana, ua hopohopo ihola o pahū mai ka 'omawawe. 'A'ole na'e pēlā ka hana. I ka mahana 'ana mai, ki'i akula au i nā hua moa me ka hau'oli'oli 'ana iho i ka'u hana akamai ma ka ho'omahana hua moa. Eia kā, i nahu aku ka hana i kekahi hua moa, kāhāhā, 'o ka pakū a'ela nō ia o ka hua moa i loko o ko'u waha a ma ko'u mau lehelehe ho'i. I loko nō o ka 'eha loa, kani a'ela ko'u 'aka'aka no ka'u hana hūpō. Auē kā ho'i ē! He 'eha ka ha'awina o ka hūpō!

———

E ho'ouna 'ia mai na ā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:

>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu

a i ‘ole ia, ma ke kelepona:

>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2627 (Kekeha)

This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.






 Print   Email   Comment | View 6 Comments   Most Popular   Save   Post   Retweet

COMMENTS
(6)
You must be subscribed to participate in discussions


IN OTHER NEWS
Latest News/Updates
Blogs