E 'ōlelo Hawai'i nā luna aupuni

Synopsis: What does being an official language mean? Continued from last week.

———

Aloha hou mai e nā hoa 'alo 'īnea, eia nō ko 'oukou mea kākau ke ho'omau aku nei i ka mo'olelo o kēlā pule aku nei.

E 'ōlelo Hawai'i nā luna aupuni a pau o Hawai'i nei, 'o ka lunamaka'āinana 'oe, 'o ke kenekoa 'oe, 'o ka meia 'oe a pēlā aku. A laila paha, e hiki ke helu 'ia ka 'ōlelo Hawai'i, he 'ōlelo kūhelu ia. A e māhuahua a'e nā wahi e lohe 'ia ai ka 'ōlelo kanaka a puni kēia moku'āina nei.

'Eā, ke hele aku i Iāpana, lohe 'ia aku ka 'ōlelo Kepanī. Ke māka'ika'i aku iā Kina, lohe 'ia aku ka 'ōlelo Pākē. Ke kipa aku i nā 'āina o Kelemānia, lohe ‘ia aku ka 'ōlelo Kelemānia. Ke huaka'i aku i Palani, lohe 'ia aku ka 'ōlelo Palani. A pēlā nō ka nui o nā 'āina. Akā, ke hele mai i Hawai'i nei, 'o ka 'ōlelo haole ke lohe 'ia. Pōmaika'i ke kanaka ke lohe aku i ka 'ōlelo Hawai'i ma Hawai'i nei. 'A'ohe 'āina 'ē a'e e lohe 'ia ai ka 'ōlelo Hawai'i. Ma kēia pae 'āina nei, 'o ia wale nō.

A ua lohe kōli'uli'u 'ia iho nei kekahi leo e 'ōlelo ana no ka 'ōlelo a ka Mō'ī Kahemahea IV, e paipai ana i ke a'o 'ia 'ana o ka 'ōlelo haole ma nā kula aupuni, a pēlā me ka 'ōlelo a ke Ali'iwahine Pauahi, e a'o 'ia nā keiki o nā Kula 'o Kamehameha ma ka 'ōlelo haole. 'Ae, pēlā nō kā lāua 'ōlelo i ia mau makahiki i hala, akā, e loli auane'i paha kā lāua 'ōlelo i kēia manawa, i ko lāua 'ike 'ana i ke kūlana kūpiliki'i o ka 'ōlelo a ko lāua mau kūpuna. 'Eā, mai ha'i mai i ka hana i hana 'ia i ka makahiki 1880, me ka mana'o, e like ana ia mau mana'o i kēia lā. 'Oko'a ia wā, a 'oko'a ho'i kēia wā nei. A ke mana'o nei ko 'oukou mea kākau, e loli paha ka mana'o o ia mau Ali'i a kākou, ke 'ike i ka pilikia o ka 'ōlelo, 'o ia ho'i, ua 'ane'ane e nalowale, a eia nō kākou ke ho'oikaika nei e ho'ōla hou i ka 'ōlelo.

Ka Ho'okūkū Hula 'o ka Mō'ī 'Oli'oli

Synopsis: Congratulations to the contestants in the Merrie Monarch Hula Festival.

———

'Olu nō nā kino i ka hula i ka pō Pō'ahā nei. A he nui nō ka mahalo o ko 'oukou mea kākau i nā kumu hula a me nā 'ōlapa i komo aku nei i loko o ua ho'okūkū hula nei ma ka māhele Miki Aloha Hula a ma ka māhele hālau paha, no ka mea, 'a'ole ko 'oukou mea kākau he kanaka hula. He 'ōkupe a hili hewa paha nā wāwae.

He ho'omaika'i kēia i nā wāhine i kau i ka hano hāweo i ka pō Pō'ahā nei, 'o ia ho'i, ‘o Rebecca Lilinoekekapahauomaunakea Sterling (Helu ‘Akahi), ‘o Keahiahi Sharon Long (Helu 'Alua), 'o Brandi Pu'uwainani Hart (Helu 'Akolu), 'o Sarah Kamaleialohaikapolionamakua Noyle (Helu 'Ahā), a me Tiana-Lynn Nalani Manuel (Helu 'Alima).

Pīhoihoi ka na'au i ka nānā 'ana i ka hula kahiko a me ka hula 'auana. Ke nānā aku i nā 'ōlapa i ka hula, ho'oulu 'ia ka mana'o e a'o i ka hula, a e waiho i ka hilahila i ka hale. A no laila, 'auhea 'oukou e nā mākua mea keiki, e a'o 'ia aku nā keiki i ka hula i mea e ho'i hou ai ka hula i loko o nā hale o kākou.

———

E ho'ouna 'ia mai na ā leka iā māua, 'o ia ho'i 'o Laiana Wong a me Kekeha Solis ma ka pahu leka uila ma lalo nei:

>> kwong@hawaii.edu
>> rsolis@hawaii.edu

a i ‘ole ia, ma ke kelepona:

>> 956-2627 (Laiana)
>> 956-2627 (Kekeha)

This column is coordinated by Kawaihuelani Center for Hawaiian Language at the University of Hawai'i at Mānoa.